Siyah Kuğu Metaforu

Olması ihtimal dışı olarak kabul edilen, tahmin edilemeyen fakat gerçekleşmesi durumunda büyük olay ve değişimlere yol açabilen olaylar.

Siyah Kuğu (Black Swan) Teorisi, 1697 yılında Hollandalıların Avustralya’da bütün kuğuların beyaz olduğuna inanılırmış, görünüşe göre bu şüphe götürmez kanının dayanağı gözlemsel delillerdi. Oysa tek bir siyah kuğu, milyonlarca beyaz kuğunun binlerce yıldır doğrulamış olduğu genel bir kanıyı geçersiz kılabilir. Siyah kuğulara rastlamaları sonrasında imkânsız bir olaymış gibi görünen durum, dünyada yankı uyandırmıştı. Çünkü insanların tarih boyunca rastladığı milyonlarca kuğu beyaz renkli olsa da görünen bir tek siyah kuğu, kuğuların sadece beyaz renkte olabileceği gerçeğini değiştirmişti. Daha sonrasında “siyah kuğu” terimi, bizlerin varlığından haberdar olmadığımız sürece öngörmediğimiz olayları tanımlamada bir metafor olarak kullanılmaya başlanmıştır. Siyah Kuğu Metaforu: Bilinmeyen, tahmin edilmeden karşılaşan bir olayın büyük sonuçlar doğuracağı teorisidir.

Siyah Kuğu (Black Swan) Teorisi; deneme yazarı, borsacı ve yatırımcı olan, talih, belirsizlik, olasılık gibi konularında çalışmalar gerçekleştiren Finans Profesörü Nassim Nicholas Taleb tarafından geliştirilmiştir.

siyah Kuğu

Nassim Nicholas Taleb, 2008 yılında yayınlanan Siyah Kuğu – Olasılıksız Görünenin Etkisi isimli kitabında ‘Siyah Kuğu’ metaforu ile; olması ihtimal dışı olarak kabul edilen, tahmin edilemeyen fakat gerçekleşmesi durumunda bileşik bir etki ile büyük olay ve değişimlere yol açabilecek kadar etkisi çok büyük olan ve bir kez gerçekleştikten sonra, onu daha az rastlantısal kılacak bazı açıklamalar getirdiğimiz olaylar kastedilmektedir. Çoğunlukla göz ardı edilen veya düşük gerçekleşme olasılığına sahip olduğu düşünülen değişkenlerin ve bu değişimlerin de uygarlık tarihini biçimlendirdiğini iddia ediyordu.

Olasılık dışında tutulan ama gerçekleşen ve çok büyük etkiler yaratan, internetin yaygınlaşmasından, savaşlara, teknolojik devrimlerden, salgın hastalıklara kadar her alanda böyle Siyah Kuğu olarak nitelendirilecek olaylar var. Bu olaylar olumlu yönde olabileceği gibi; yeni teknolojiler, moda akımları, bir kitabın satışı vb., olumsuz yönde de olabiliyor salgın hastalıklar, ekonomik buhranlar, savaşlar...

Taleb’in Siyah Kuğu olarak nitelediği olguların 3 ortak özelliği var:

  1. Geçmişte olabilirliğine işaret edecek hiçbir belirti olmadığı için sıra dışıdırlar.
  2. Olağanüstü etki gücüne sahiplerdir.
  3. Beklenmedik olmasına rağmen, ortaya çıkışından hemen sonra sonuçlar açıklanabilir ve öngörülebilir hale getirecek birtakım açıklamaların mutlaka yapılabilir olması beklenmelidir.

Oxford Üniversitesi'nde Alexander Budzier ve Bent Flyvbjerg yaptıkları bir çalışmada Siyah Kuğu körlüğünün şirketlerde bütçelerin artışına sebep olduğunu söylemişlerdir. Risk yönetiminde riskin ortaya çıkma kat sayısı ile risk strateji belirlemektedir. Riskin getireceği kayıp da, riskin ortaya çıkma olasığı ile belirlenir. Fakat Siyah Kuğu teorisine göre çok düşük ihtimalli risklerin büyük riskler doğurduğu ortaya atılmıştır.

Siyah kuğu olaylarla ilgili “beklentimize” göre meydana gelen bir durum. Hayatta neyi beklememiz gerektiğini iyi anlamak gerekiyor. Olayları bütünsel olarak irdelemek. Empati kurmak. Tek dünyayı, kendi dünyamız sanmadan, sebep sonuç ilişkilerini nötr ve bütünsel olarak ele almak gerekiyor.

Hem kişisel olarak hem de şirketler bazında planların sadece öngörebildiğimiz ve belirli bir bakış açıyla sınırlı olması olumlu ya da olumsuz Siyah Kuğu olaylarına kör kalmamıza sebep oluyor.

Dünyayı etkileyen ve dünyaya yön veren olayları çok az insanın öngörebilmesinden yola çıkarak, Siyah Kuğu niteliğindeki olayları çok az insanın tahmin edebildiği söylenebilir. Olanı olduğu gibi görebilme yetkinliğimizin azlığı aslında problem.

Neredeyse her gün, hayatın her alanında günlerimizi belirsizlikle başa çıkmaya çalışarak geçiriyoruz. Ama sadece beyaz kuğuların yarattığı belirsizliği yönetmek üzerine planlar yapıyoruz. Oysa ki bir gün siyah bir kuğu beliriyor ve tüm ezberleri bozuyor. Hazırlıksız yakalanıyoruz.

Karşılaşılması tahmin edilmeyen risklerle karşılaşıldığında yıkıma uğramamak için bakış açımızı sadece kendi algımız ile sınırlandırmadan geliştirmemiz, dünya ile empati içerisinde olmamız gerekiyor. Taleb bunu , “Egonu okşayacak işaretler aramaya ihtiyaç duymadan, dünyaya bakabilmek.” olarak çok güzel tanımlıyor.


Yaşam Tümü

SON EKLENENLER

  • Bölgesel Yağ Yakımı Mümkün mü?

    Vücudun belirli bölgelerindeki yağ kaybını hedefleyerek bölgesel zayıflama ideal bir fikir olsa da ...

    Spor
  • Siyah Kuğu Metaforu

    Olması ihtimal dışı olarak kabul edilen, tahmin edilemeyen fakat gerçekleşmesi durumunda büyük olay ve değişimlere yol açabilen olaylar.

    Kültür & Sanat
  • Spor Sonrası Kas Ağrıları

    Kas Ağrılarının sağlıklı düzeyde olması için bilinçli olarak antrenman yapmalı, yine bilinçli olarak ağrılara izin vermeli ve gereğinden fazla olan ağrılara müdahale edip vücudumuzu rahatlatmalıyız.

    Spor
  • İdeal egzersiz süresi ne kadar olmalı?

    Daha fazla spor yakmak daha fazla yağ yakmak ve daha fazla kas kütlesinin oluşması anlamına gelmez.

    Spor
  • Mindfulness

    Mindfulness yaşanan anın tam olarak farkında olmak, yargılamamak ve bunun farkında olduğunuzun da farkında olmaktır.

    Kişisel Gelişim

Kültür & Sanat